De helper van Sint Nicolaas

 

Zwarte Piet van oorsprong Marokkaan

woensdag 21 november 2007

De relatie tussen Holland en Turkije of Marokko is ouder dan meningeen denkt. Turken en Marokkanen worden in Nederland met elkaar verbonden in wat wel de meest Nationale van alle Hollandse Heiligen mag worden genoemd, Sinterklaas. In onze conmtreien geintroduceert door Keizerin Theophanu (956-991). De goedheiligman wordt in zijn werk bijgestaan door zijn Marokkanse hulpje Zwarte Piet.

Keizerin Theophanu Sklerina, Byzantijnse echtgenote van Keizer Otto II, speelt een belangrijke rol in de wordingsgeschiedenis van Holland, maar nog meer bij de introductie van Neerlands 'Nationale' heilige. Deze uit het Turkse Demre afkomstige bisschop zou in de Nederlanden alle stormen van de reformatie glansrijk weten te doorstaan

De vooravond van de jaarlijkse feestdag van deze heilige is 'pakjesavond'. Dan brengt de Heilige geschenken rond. Zonder het zingen van speciale liedjes voor deze Sint is het geen echt Sint Nicolaasfeest. In de loop der eeuwen zijn er honderden van deze liedjes geschreven ter ere van de Goedheiligman, en de lijst groeit nog elk jaar. In de tijd van de reformatie hebben de protestanten van alles geprobeerd om het zingen van Sinterklaasliedjes en de feestdag van deze heilige te onderdrukken. Zonder succes. In de loop der eeuwen kreeg de Turkse heilige er zelf een hulpje bij in de vorm van Zwarte Piet, een Moor.

Moren, die kwamen uit Marokko. De alleroudste officiële contracten sloten de Hollanders met de Marokkanen als verbond tegen de Spanjaarden! Logisch dat de helper van de Goedheiligman een Marokkaan werd. Zijn belangrijkste attribuut was de roede, een bos takken, waarmee hij ongehoorzame kinderen mee afstrafte.

Nicolaas werd in de 4de eeuw geboren te Patara in het huidige Turkije. Hij was bisschop van Myra, tegenwoordig Demre geheten en was een van de 318 deelnemers aan het Concilie van Nikaia in het jaar 325. De ontelbare overleveringen over Nicolaas zijn historisch zeer omstreden. Nicolaas zou de kinderen van Demre van geschenken hebben voorzien, en arme bruidjes van een bruidsschat. Wegens zijn onvermoeide prediking zou Nicolaas in het gevang zijn geworpen, waaruit hij door keizer Constantinus zou worden bevrijd. Zijn cultus verbreidde zich in de 6de eeuw in het oosten. In 565 nam keizer Justinianus deel aan een Sint Nicolaas-processie in Constantinopel (Istanbul).

Geen enkele heilige genoot de populariteit van Sint Nicolaas in Nederland. Alleen Sint Maarten kon enigzins in zijn schaduw staan. Wat Nicolaas betreft, men vereerde deze heilige hier dankzij keizerin Theophanu eerder bij dan de rest van Europa. Daar werd zijn cultus pas verbreid na de bewoners van de Italiaanse stad Bari in 1087 zijn botten uit de crypte van Demre roven. In Bari bouwden ze een nieuw heiligdom boven zijn graf. Van daar uit begon zijn Victorie voor de rest van Europa. Sint Nicolaas wordt schutspatroon van de zeevarende en van de kinderen. De eerste kerk die in Amsterdam werd gebouwd, was de Sinterklaaskerk en de Turkse bisschop wordt de patroonheilige van de stad. Maar hij is ook de beschermheilige van Rusland.

Via Nederlandse emigranten in Amerika ondergaat Sint Nicolaas in de nieuwe wereld een transformatie. In Amerika verbasterde Sinterklaas tot Santa Claus, zijn zwarte hulpje afgeschaft en de priesterlijke gewaden vervangen door een knalrode broek en sneeuwlaarsen. Toen ze toch bezig waren, werd ook de feestdag verplaatst naar 25 december, zodat Santa Claus als Father Christmas net als Wodan voor hem deed, met een door rendieren getrokken slee door de sneeuwstormen raasde met zijn geschenken. In het Turkse Demre is inmiddels een standbeeld van de Amerikaanse Father Christmas alias Santa Claus verrezen.

In Nederland maakt men duidelijk onderscheid tussen 'de kerstman', de Amerikaanse Santa Claus en Sinterklaas. Dat zijn twee verschillende zaken. De Kerstman is meer Disney. Een fantasiefiguur die nooit heeft bestaan. Dat ligt anders met Sinterklaas. De kleinste kinderen geloven dat hij echt bestaat en hen door Zwarte Piet laat bespieden of ze wel braaf zijn. Voor velen is de ontdekking dat Sinterklaas niet echt bestaat een teleurstellende ervaring. Waarbij het een schrale troost is dat hij vroeger wel echt heeft bestaan.

In Holland draagt de heilige nog steeds de eeuwenoude kerkelijke gewaden. Met rode koorkap en mijter. Beide rood, de kleur van de martelaren. De kerk hanteerde al eeuwen voor Amerikanen de zogenaamde 'hanky-code' invoerde, de vijf kerkelijke kleuren. De gewaden die op 6 december aan het altaar werden gedragen waren dus rood.

Hoe de Calvinisten ook probeerde dit Roomse feest van de katholieke heilige Nicolaas af te schaffen, tot op heden komt de Turkse goedheiligman samen met zijn Marokkaanse medewerker op de Hollandse daken spoken, waarbij zijn Noordafrikaanse hulpje via de schoorsteen de Hollandse woning moet binnendringen om de kinderen cadeautjes te brengen.